Từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý

Thời gian qua, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà.

Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Tiếp đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg và Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tại cơ quan, công sở, doanh nghiệp và hộ gia đình.

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP và Nghị định số 57/2025/NĐ-CP.

Các quy định mới được kỳ vọng tiếp tục tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai, tạo thêm động lực để người dân và doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Một trong những nội dung đáng chú ý là nâng tỉ lệ sản lượng điện dư được phép bán lên hệ thống điện quốc gia. Theo cơ chế mới, hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp có thể bán tối đa 50% sản lượng điện dư, thay cho mức tối đa 20% trước đây.

Việc nâng tỉ lệ điện dư được bán giúp các chủ thể đầu tư khai thác hiệu quả hơn sản lượng điện phát ra, cải thiện hiệu quả tài chính và rút ngắn thời gian thu hồi vốn.

Nghị định số 243/2026/NĐ-CP cũng mở rộng cơ chế thỏa thuận giá mua bán điện dư. Giá mua điện được bên phát điện và bên mua điện thương thảo trên cơ sở khung giá do cơ quan có thẩm quyền ban hành, thay vì chỉ áp dụng một mức giá cố định.

Cơ chế này tạo thêm sự linh hoạt trong giao dịch, góp phần phản ánh sát hơn điều kiện thực tế và giá trị của nguồn điện sạch.

Mang lại lợi ích cho hệ thống điện và người sử dụng

Theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, việc phát triển điện sạch nói chung và điện mặt trời mái nhà nói riêng đang trở nên ngày càng cần thiết.

Đối với hệ thống điện, nguồn điện mặt trời mái nhà giúp giảm lượng điện phải truyền tải từ xa, đồng thời hỗ trợ đáp ứng nhu cầu sử dụng điện của các hộ gia đình và doanh nghiệp vào ban ngày.

Việc phát triển các nguồn điện tại chỗ cũng góp phần giảm áp lực cung ứng điện tại từng khu vực. Trường hợp các địa phương miền Trung và miền Nam đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà, nhu cầu nhận điện từ hệ thống truyền tải sẽ giảm, qua đó tạo thêm điều kiện hỗ trợ cung ứng điện cho miền Bắc khi cần thiết.

Đối với người sử dụng điện, thời điểm nhiệt độ và nhu cầu làm mát tăng cao trong ngày cũng thường là thời gian hệ thống điện mặt trời phát huy hiệu quả. Sự tương đồng giữa thời gian phát điện và thời gian tiêu thụ giúp giảm lượng điện mua từ lưới điện quốc gia.

Bên cạnh khả năng phát điện, các tấm pin lắp đặt trên mái còn góp phần giảm nhiệt độ bề mặt mái nhà khoảng 2-3 độ C, từ đó hạn chế nhu cầu sử dụng điều hòa và tiết kiệm thêm điện năng.

Về hiệu quả kinh tế, mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ giúp hộ gia đình và doanh nghiệp giảm chi phí mua điện, đặc biệt trong trường hợp hạn chế được lượng điện tiêu thụ ở các bậc giá cao.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc sử dụng điện mặt trời mái nhà còn góp phần đáp ứng yêu cầu về sử dụng năng lượng xanh trong chuỗi sản xuất, nhất là tại những thị trường đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Trong dài hạn, việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với các hệ thống lưu trữ năng lượng được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng chủ động sử dụng điện, hỗ trợ vận hành hệ thống và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.

Nguồn điện phù hợp với nhu cầu của miền Bắc

Theo ông Đỗ Văn Năm, Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc, nhu cầu sử dụng điện tại khu vực miền Bắc đang tăng nhanh.

Dự kiến trong năm 2026, sản lượng điện thương phẩm của toàn miền Bắc có thể vượt 116 tỷ kWh.

Tính đến hết tháng 5/2026, công suất cực đại của Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã đạt 20.482 MW, tăng khoảng 13,3% so với cùng kỳ và cao hơn khoảng 7,9% so với công suất cực đại của năm 2023.

Trong điều kiện thời tiết bình thường, sản lượng điện tiêu thụ của toàn miền Bắc dao động khoảng 280-310 triệu kWh/ngày. Tuy nhiên, trong những ngày nắng nóng cuối tháng 5, sản lượng tiêu thụ đã tăng lên khoảng 430-440 triệu kWh/ngày.

Mức chênh lệch trên 100 triệu kWh/ngày cho thấy phụ tải điện tại miền Bắc có thể tăng rất mạnh khi nhiệt độ lên cao, gây áp lực lớn đối với công tác vận hành và bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục.

Để bảo đảm điện trong mùa nắng nóng, Tổng công ty Điện lực miền Bắc đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trong đó, việc phát triển điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ trên mái nhà hộ gia đình và các khu công nghiệp được xác định là một giải pháp cần thiết.

Điện mặt trời mái nhà có lợi thế về thời gian triển khai nhanh hơn so với nhiều loại hình nguồn điện khác. Trong các tháng mùa hè, bức xạ mặt trời tại miền Bắc ở mức cao, phù hợp với thời điểm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh.

Việc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc vì vậy có thể bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm áp lực lên hệ thống điện và hỗ trợ đáp ứng nhu cầu sử dụng điện trong các thời kỳ cao điểm.

Với hành lang pháp lý đang tiếp tục được hoàn thiện, điện mặt trời mái nhà được kỳ vọng sẽ phát triển mạnh hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và hệ thống điện quốc gia.